Toedeloe: Lou Reed (#1)

Er staat een originele “Velvet Underground & Nico”-lp voor het schone bedrag van $155 000 te koop op eBay. En Koen Fillet had het er van de week nog over. Hij vindt “de bananenplaat van Velvet Underground niet echt aangenaam om naar te luisteren.” Niet dat dat allemaal veel nieuwswaarde heeft, maar ik kan maar proberen de illusie te scheppen: u heeft namelijk nog een toedeloe te goed: een ode aan een bijzondere Lou, voor wie nog niet helemaal met de terminologie van Lewisiana vertrouwd is. En wie was de bezieler van The Velvet Underground? Jawel: Lou Reed!

Lou Reed heeft de reputatie het meest chagrijnige bazeke in rock’-n’roll-land te zijn. Die reputatie deed hij begin november van dit jaar nog alle eer aan toen de aanwezigen op een Web 2.0 bijeenkomst in San Francisco niet echt beseften dat er een groot man voor hen op het podium stond. *klik*
Reed vindt zichzelf namelijk bijzonder belangrijk, dat was in zijn jeugd zo en dat is nog altijd zo (overigens niet geheel onterecht). Dat zijn teksten meestal autobiografisch zijn zegt genoeg. Het omgekeerde is echter evenzeer waar: weinig mensen kunnen bij momenten zulk een haatgevoel koesteren tegenover zichzelf.

Maar ook tegenover anderen. Neem bijvoorbeeld zijn ouders. Nog iets meer dan u en ik, heeft Reed thuis enorm het varken uitgehangen. Tijdens zijn puberteit is hij onderhevig aan wat zijn psychiater “alarmerende stemmingswisselingen en homoseksuele gevoelens” noemt. Zijn ouders beamen dat en in in de jaren ’50 is het niet uitzonderlijk dat er in zulke gevallen elektroshocktherapie aan te pas komt. Ook Reed krijgt een sessie stroomstoten voorgeschreven en dat was voor hem het signaal om een bijzonder diepe haat te koesteren jegens zijn ouders. Wie doet z’n kind zoiets aan? Behalve tijdelijk geheugenverlies houdt hij er geen lichamelijke letsels aan over, maar psychisch loopt hij een levenslang trauma op. En ja, het is ook wel een welgekomen bron van inspiratie. Zijn homoseksuele neigingen en stemmingswisselingen zijn trouwens niet verdwenen, integendeel.

De kiem voor het eeuwige zelfmedelijden is gelegd en Reeds levensmissie is zijn ouders het leven permanent zuur maken, voornamelijk door zijn zin te doen. Dat staat steevast haaks op wat zijn oudjes met hem voor hebben, zij hadden hun zoon graag dokter of advocaat zien worden.

In de plaats daarvan gaat Reed literatuur studeren en rock’-n’rollt hij stilaan het muzikantenbestaan in. Qua tegendraadsheid kan dat tellen in de jaren ‘60. Hij kan om den brode aan de slag bij Pickwick *klik*, een platenmaatschappij waar hij teksten op bestelling schrijft. Via via komt hij in die periode in contact met John Cale, klassiek geschoold muzikant uit Wales die er net dezelfde visie op muziek op na houdt als Reed, met name iets wat het best te omschrijven is als “muzikale vereenvoudiging”.

Velvet Underground & Nico
The Velvet Underground is geboren en wie VU zegt, zegt Andy Warhol. De groep is in zijn beginjaren zowat het huisorkest van ’s werelds bekendste popart-kunstenaar. Het is ook Warhol die de band verenigt met de Duitse actrice Nico. De invloed van de popart en Warhol in het bijzonder op Reed zijn overdonderend, hij zou zich in zijn verdere leven tegen geen enkele man nog zo onderdanig opstellen.
Hoewel hij al langer met een verwijfd loopje rondparadeert, meet Lou zich nog meer het imago van een nicht aan, wat hem in de Factory *klik* de bijnaam Lulu oplevert. De echte kitsch-metamorfose ondergaat hij enkele jaren later, mede onder invloed van David Bowie, producer van Lou’s eerste soloplaat met de twee wereldhits “Perfect day” en “Walk on the wild side”. Het geblondeerde haar, de schmink, het nylon doorkijk-shirt, de dandy danspasjes … het hoort kennelijk allemaal bij de opkomende glamrock.

Maar nog even terug in de tijd, want hoewel VU tussen ’66 en ’70 nooit buiten de VS zou spelen en de pers hen unaniem de grond inboort, is het wel hun meest productieve periode. Pas later, wanneer blijkt dat zowat iedere rockgroep met het 3 -akkoorden-schema van Reed en het aanhoudende bas- (ipv viool-)lijntje van Cale gaat werken, wordt duidelijk welk een pioniersrol de VU heeft gespeeld. Mick Jagger :

“Ik weet wie hier allemaal mee begonnen is: Lou Reed. Lou Reed is begonnen met die muziekstijl, die hele sound en de manier waarop je het speelt. Zelfs wij zijn beïnvloed door de Velvet Underground”.

Waarop hij bekent dat de sound van het Stones-nummer “Stray cat blues” gepikt is van “Heroïn“. Aan u om de vergelijking te maken. (Lou’s Jagger-maniertjes zijn alleszins ook gepikt, kruisbestuiving zowaar)

Pers en publiek mogen VU dan wel verguizen, de hippe elite van NY doet dat niet al heeft dat meer te maken met de omgeving waarin de groep vertoeft dan met hun muziek. De aandacht die er is, gaat niet zozeer naar Reed en de band, maar wordt door Warhol handig afgeleid naar zichzelf (zie de wereldberoemde platenhoes-met-banaan van het debuut “Velvet Underground & Nico”, waarop de naam van de uitvoerders niet eens is vermeld. Een statement jawel, maar het komt de bekendheid van de groep niet ten goede.) en naar Nico. Tel even mee hoe vaak Reed (en waar zijn de andere drie Velvets?) in onderstaande montage in beeld komt.

Na een serieuze relatie in zijn studententijd en wat homo-zijsprongetjes, heeft Reed in ’67 voor het eerst weer een verhouding, met niemand minder dan Nico. Kortstondig en onstuimig, dat levert vuurwerk op, ook op tekstueel en muzikaal vlak. Nochtans zag aanvankelijk niemand van de groep de komst van de Duitse actrice zitten. Reed wou, voor en na hun relatie, zelfs niet dat ze zijn teksten zong, maar draait onder druk van Warhol bij. Op het toppunt van hun affaire schrijft Reed zelfs teksten in functie van de frontvrouw, een beetje zoals tijdens zijn Pickwickperiode: op bestelling. Een song die daar uit voortvloeit is “All tomorrow’s parties”, tevens eerst VU-single en persoonlijke favoriet van Warhol. Uit deze magistrale uitgeklede versie mag blijken waarom Hij Nico’s zangtalent boven dat van Reed verkoos.

Exit Nico, Warhol, Cale
Maar mooie liedjes duren niet lang, ook niet als ze van Lou Reed zijn. Met de breuk tussen Reed en Nico stopt ook haar samenwerking met de VU, hoewel ze nadien wel nog dik is met John Cale, tot ergernis van Reed. Die vindt ondertussen ook dat Warhol plaats moet ruimen voor een échte manager: het valt niet te ontkennen dat Warhol zich meer met zijn kunst bezighield dan met de groep. Hij vindt Lou’s beslissing dan ook begrijpelijk, maar de verhouding tussen de twee zal nooit meer hetzelfde zijn. Met de komst van de nieuwe manager (Steve Sesnick, *klik*) wordt ook de band tussen Cale en Reed erg op de proef gesteld en het zou uiteindelijk tot een breuk leiden.

Pop art-tist, popartist of populist?
Na het (gedwongen) vertrek van Cale stelt Velvet Underground nog weinig meer voor dan de begeleidingsband van Reed. Ironisch genoeg deed de groep het op muzikaal en commercieel vlak in de periode die volgde steeds beter. Cale verwijtReed te veel naar het popgenre te neigen, wat in schril contrast staat tot het eerdere, minder toegankelijke werk van het driespan Nico-Cale-Reed. Reed zelf zegt daarover:

“Ik ben op het punt gekomen waarop ik ‘mooi’ materiaal beter vind dan gedrevenheid en vervorming, omdat je subtieler kunt zijn, echt iets kunt zeggen en min of meer verzachten, waaraan een hoop mensen behoefte lijken te hebben. (…) Sommige mensen zouden het zelfs muzak kunnen noemen, maar ik denk dat het tegelijk kan functioneren op dit niveau als op het intellectuele of artistieke niveau.”

“Pale blue eyes” en “Candy says”, -hieronder in een uitvoering van zijn latere backing vocal Antony- zijn dat soort “muzak-nummers” (nou moe) die op de derde VU plaat te vinden zijn. (De tweede, waar Cale nog aan meewerkte, was trouwens nóg ontoegankelijker dan de eerste). Vergelijk deze nummers met een song als het psychedelische “Heroïn” uit de “bananenplaat” en het is duidelijk wat Reed bedoelt.

Bijzonder schoon toch, nee? Trouwens, over “Heroïn” zou Reed later zeggen: “de song bevat alles wat de drug met je doet.” Om te eindigen waar ik begonnen ben: geen wonder dus dat “de bananenplaat” niet altijd even aangenaam is om naar te luisteren.

In ’70 was het feest definitief over. Reed verlaat de groep vanwege spanningen met de manager (nota bene door Reed zelf binnengehaald) die de groep financieel pluimt en ego’s tegen elkaar uitspeelt. VU probeert het nog even zonder Lou en dus zonder veel succes… Tot de hereniging in de jaren ’90! Daarover en over Reeds solocarrière volgende keer meer.

(bronnen: “Lou Reed”, V. Bockris / “Klein Cultureel Woordenboek van de Popmuziek”, L. Blokhuis & M. Van Nieuwkerk / “OOR’s Nederlandse Popencylopedie 2004” / “Pop, een halve eeuw beweging”, G. Keunen /”Het definitieve Lou Reed interview”, W. Hendrickx (Humo 3346) / Lou Reed @ allmusic.com)

Advertenties



    Geef een reactie

    Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

    WordPress.com logo

    Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

    Twitter-afbeelding

    Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

    Facebook foto

    Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

    Google+ photo

    Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

    Verbinden met %s



%d bloggers liken dit: